Τι είναι οι κατακλίσεις και γιατί εμφανίζονται
Όταν ένα σημείο του σώματος πιέζεται συνεχώς πάνω στο στρώμα ή την καρέκλα, τα μικρά αγγεία του δέρματος συμπιέζονται και ο ιστός παύει να τροφοδοτείται με αίμα και οξυγόνο. Αν η πίεση δεν αφαιρεθεί, ο ιστός αρχίζει να νεκρώνεται. Στους υγιείς ανθρώπους αυτό δεν συμβαίνει ποτέ, γιατί αλλάζουμε θέση αυτόματα, ακόμη και στον ύπνο. Ο κατάκοιτος ή ο ασθενής με μειωμένη αίσθηση δεν μπορεί να το κάνει.
Τρεις παράγοντες συνεργάζονται για να δημιουργήσουν μια κατάκλιση:
- Πίεση — η κύρια αιτία, ιδίως πάνω από οστέινες προεξοχές.
- Τριβή και διάτμηση — όταν ο ασθενής «σέρνεται» στο σεντόνι ή γλιστρά προς τα κάτω στο κρεβάτι με ανασηκωμένο κεφαλάρι.
- Υγρασία — από ιδρώτα, ούρα ή κόπρανα, που μαλακώνει και εξασθενεί το δέρμα.
Τα σημεία υψηλού κινδύνου, με σειρά συχνότητας, είναι: το ιερό οστό και ο κόκκυγας (η βάση της σπονδυλικής στήλης), οι πτέρνες, τα ισχία (όταν ο ασθενής ξαπλώνει στο πλάι), οι αγκώνες, οι ωμοπλάτες, το ινίο (πίσω μέρος του κεφαλιού) και τα αυτιά.
Ποια είναι τα στάδια των κατακλίσεων;
Οι κατακλίσεις κατατάσσονται σε τέσσερα στάδια ανάλογα με το βάθος της βλάβης. Στο στάδιο 1 το δέρμα είναι άθικτο αλλά κόκκινο και δεν ασπρίζει όταν το πιέσετε. Στο στάδιο 2 υπάρχει επιφανειακή απώλεια δέρματος, σαν φουσκάλα ή γδάρσιμο. Στο στάδιο 3 η βλάβη φτάνει στο υποδόριο λίπος. Στο στάδιο 4 εκτίθενται μύες, τένοντες ή οστό.
| Στάδιο | Πώς φαίνεται | Τι σημαίνει | Τι κάνετε |
|---|---|---|---|
| 1 | Ερυθρότητα που δεν ασπρίζει στην πίεση· το δέρμα μπορεί να είναι πιο ζεστό, σκληρό ή επώδυνο. Σε σκουρόχρωμο δέρμα, αλλαγή απόχρωσης. | Ο ιστός υποφέρει αλλά είναι αναστρέψιμο. | Άμεση αφαίρεση κάθε πίεσης από το σημείο. Έλεγχος κάθε λίγες ώρες. |
| 2 | Ανοιχτή, ρηχή πληγή με ροζ πυθμένα, ή φουσκάλα με διαυγές υγρό. | Απώλεια επιδερμίδας και μέρους του χορίου. | Χρειάζεται νοσηλευτική εκτίμηση και κατάλληλο επίθεμα. |
| 3 | Βαθύτερη πληγή, κρατήρας· μπορεί να φαίνεται λίπος. Πιθανή κιτρινωπή νεκρωμένη ουσία. | Πλήρης απώλεια δέρματος, μέχρι το υποδόριο. | Απαραίτητη επαγγελματική περιποίηση και ιατρική παρακολούθηση. |
| 4 | Βαθιά πληγή με εκτεθειμένο μυ, τένοντα ή οστό· συχνά μαύρος νεκρωμένος ιστός. | Πλήρης απώλεια ιστών, υψηλός κίνδυνος λοίμωξης. | Άμεση ιατρική εκτίμηση. Συχνά απαιτείται χειρουργικός καθαρισμός. |
Υπάρχουν και δύο επιπλέον κατηγορίες: η μη σταδιοποιήσιμη κατάκλιση, όπου ο πυθμένας καλύπτεται από νεκρωμένο ιστό και δεν φαίνεται το βάθος, και η ύποπτη βαθιά βλάβη ιστών, που μοιάζει με μελανή ή βυσσινί κηλίδα σε άθικτο δέρμα. Και οι δύο χρειάζονται επαγγελματική εκτίμηση.
Πώς προλαμβάνονται οι κατακλίσεις στο σπίτι;
Οι κατακλίσεις προλαμβάνονται με πέντε ενέργειες: αλλαγή θέσης του κατάκοιτου κάθε 2 ώρες (και κάθε 1 ώρα αν κάθεται σε καρέκλα), καθημερινό έλεγχο του δέρματος στα σημεία πίεσης, διατήρηση του δέρματος καθαρού και στεγνού, επαρκή διατροφή με πρωτεΐνη και υγρά, και χρήση κατάλληλου στρώματος ή μαξιλαριών που ανακουφίζουν την πίεση.
1. Αλλαγές θέσης
Είναι το πιο σημαντικό μέτρο και δεν το υποκαθιστά κανένα στρώμα. Ο κατάκοιτος πρέπει να αλλάζει θέση τουλάχιστον κάθε 2 ώρες, μέρα και νύχτα. Εναλλάσσετε ανάσκελα, αριστερό πλάι, δεξί πλάι. Στο πλάι, μη γυρίζετε τον ασθενή στις 90 μοίρες πάνω στο ισχίο· τοποθετήστε τον σε γωνία περίπου 30 μοιρών, με μαξιλάρι στην πλάτη. Κρατήστε το κεφαλάρι του κρεβατιού όσο πιο χαμηλά επιτρέπει η κατάστασή του, ώστε να μη γλιστρά.
Ένας απλός πίνακας στον τοίχο βοηθά την οικογένεια να μην ξεχνά:
| Ώρα | Θέση | Ώρα | Θέση |
|---|---|---|---|
| 08:00 | Ανάσκελα | 20:00 | Ανάσκελα |
| 10:00 | Αριστερό πλάι (30°) | 22:00 | Αριστερό πλάι (30°) |
| 12:00 | Δεξί πλάι (30°) | 00:00 | Δεξί πλάι (30°) |
| 14:00 | Ανάσκελα | 02:00 | Ανάσκελα |
| 16:00 | Αριστερό πλάι (30°) | 04:00 | Αριστερό πλάι (30°) |
| 18:00 | Δεξί πλάι (30°) | 06:00 | Δεξί πλάι (30°) |
2. Καθημερινός έλεγχος του δέρματος
Μία φορά την ημέρα, συνήθως κατά την υγιεινή, κοιτάξτε προσεκτικά όλα τα σημεία πίεσης. Ψάχνετε για ερυθρότητα που δεν φεύγει, αλλαγή θερμοκρασίας, σκλήρυνση ή πόνο. Το στάδιο 1 πιάνεται μόνο με τα μάτια και τα χέρια — και είναι το μόνο στάδιο που αναστρέφεται πλήρως και γρήγορα.
3. Καθαρό και στεγνό δέρμα
Πλένετε με χλιαρό νερό και ήπιο καθαριστικό, χωρίς τρίψιμο, και στεγνώνετε με ταμπονάρισμα. Αλλάζετε άμεσα πάνες και σεντόνια όταν βραχούν. Σε άτομα με ακράτεια, μια προστατευτική κρέμα φραγμού (barrier cream) στην περιοχή του περινέου βοηθά. Μη χρησιμοποιείτε οινόπνευμα, ιώδιο ή ταλκ στο δέρμα, και μην κάνετε μασάζ πάνω σε κόκκινες περιοχές — επιδεινώνει τη βλάβη.
4. Διατροφή και ενυδάτωση
Το δέρμα χρειάζεται πρωτεΐνη για να επισκευάζεται. Ο κατάκοιτος ασθενής που τρώει λίγο είναι σε μεγάλο κίνδυνο. Φροντίστε για επαρκή πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα (αυγό, γαλακτοκομικά, κρέας, ψάρι, όσπρια) και αρκετά υγρά μέσα στην ημέρα, εκτός αν ο γιατρός έχει θέσει περιορισμό. Αν η όρεξη είναι χαμηλή, ρωτήστε τον γιατρό για συμπληρώματα.
5. Στρώμα και βοηθήματα
Τα αερόστρωματα με εναλλασσόμενη πίεση και τα στρώματα αφρού υψηλής πυκνότητας μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο, αλλά δεν αντικαθιστούν τις αλλαγές θέσης. Χρησιμοποιήστε μαξιλάρι κάτω από τις γάμπες ώστε οι πτέρνες να «αιωρούνται» χωρίς να ακουμπούν το στρώμα. Για την ανύψωση ή τη μετακίνηση του ασθενή, χρησιμοποιήστε σεντόνι μετακίνησης και δύο άτομα — ποτέ μη σέρνετε τον ασθενή.
Πώς φροντίζεται μια κατάκλιση που έχει ήδη εμφανιστεί;
Στο στάδιο 1, αρκεί να αφαιρέσετε πλήρως την πίεση από το σημείο και να το ελέγχετε συχνά· η ερυθρότητα υποχωρεί σε ώρες έως λίγες ημέρες. Από το στάδιο 2 και πάνω, η κατάκλιση είναι ανοιχτή πληγή και χρειάζεται νοσηλευτική εκτίμηση, καθαρισμό με φυσιολογικό ορό και επίθεμα κατάλληλο για το βάθος και την υγρασία της πληγής. Μην την αφήνετε ακάλυπτη και μη χρησιμοποιείτε βαμβάκι, αντισηπτικά ή αλοιφές χωρίς οδηγία.
Τα σύγχρονα επιθέματα (υδροκολλοειδή, αφρώδη, αλγινικά, με άργυρο) επιλέγονται ανάλογα με το στάδιο, την ποσότητα εξιδρώματος και την παρουσία λοίμωξης — και η επιλογή αλλάζει καθώς η πληγή εξελίσσεται. Αυτός είναι ο λόγος που η περιποίηση κατακλίσεων από στάδιο 2 και πάνω είναι νοσηλευτική πράξη και όχι κάτι που μπορεί να «τα βγάλει πέρα» η οικογένεια με γάζα και βεταδίνη.
Παράλληλα με την τοπική φροντίδα, όλα τα μέτρα πρόληψης συνεχίζονται πιο εντατικά: η πληγή δεν θα κλείσει όσο το σημείο συνεχίζει να πιέζεται.
Πότε πρέπει να καλέσετε νοσηλευτή ή γιατρό;
Καλέστε άμεσα αν το δέρμα έχει ανοίξει (στάδιο 2 ή μεγαλύτερο), αν η πληγή έχει πύον, δυσάρεστη οσμή ή μαύρο ιστό, αν η ερυθρότητα εξαπλώνεται γύρω από την πληγή, αν ο ασθενής έχει πυρετό ή ρίγος, ή αν μια κατάκλιση σταδίου 1 δεν βελτιώνεται μέσα σε 2–3 ημέρες παρά την αφαίρεση της πίεσης.
- Ανοιχτή πληγή, οποιουδήποτε μεγέθους
- Πύον, εξίδρωμα με οσμή, ή μαύρος / κιτρινωπός νεκρωμένος ιστός
- Ερυθρότητα, θερμότητα ή οίδημα που εξαπλώνεται γύρω από την πληγή
- Πυρετός, ρίγος, σύγχυση ή ξαφνική επιδείνωση της γενικής κατάστασης — πιθανή λοίμωξη
- Ασθενής με διαβήτη, ανοσοκαταστολή ή κακή κυκλοφορία: καλέστε ήδη από το στάδιο 1
- Οποιαδήποτε κατάκλιση που δεν βελτιώνεται μέσα σε 1–2 εβδομάδες
Πώς μπορεί να βοηθήσει η Nutrix Care
Οι νοσηλευτές μας αναλαμβάνουν την περιποίηση κατακλίσεων στο σπίτι σε όλη την Πάτρα, το Ρίο και την Κάτω Αχαΐα: εκτίμηση σταδίου, καθαρισμό, επιλογή και αλλαγή επιθέματος, και καθοδήγηση της οικογένειας στην πρόληψη. Για κατάκοιτους ασθενείς, η 24ωρη φροντίδα ηλικιωμένων στο σπίτι περιλαμβάνει τις προγραμματισμένες αλλαγές θέσης και τον καθημερινό έλεγχο του δέρματος — δηλαδή ακριβώς ό,τι εμποδίζει την κατάκλιση να εμφανιστεί.
Δείτε επίσης την υπηρεσία περιποίησης και αλλαγής τραύματος / κατάκλισης ή καλέστε μας στο 6945059669.
Σημείωση: Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και βασίζεται σε καθιερωμένες νοσηλευτικές κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη και αντιμετώπιση των ελκών πίεσης. Δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική ή νοσηλευτική εκτίμηση. Για κάθε πληγή που δεν επουλώνεται, συμβουλευτείτε επαγγελματία υγείας.